Blockchain Teknolojisinin Kullanılabileceği Alanlar

Kökleri 1990’lı yıllara kadar uzanan Blockchain teknolojisinin değeri Bitcoin ortaya çıkana kadar pek anlaşılamadı. Bitcoin uygulamasının bir kripto-para çözümü olmasından dolayı Blockchain kavramı öncelikli olarak finansal teknolojiler alanında yorumlanıp değerlendirilmiş olsa da durum bundan biraz farklıdır. Artık kesin olarak biliyoruz ki Blockchain yoğun olarak finansal çözümler için kullanılabilir ancak bunun ötesinde pek çok farklı uygulama alanına sahiptir. Şimdi Blockchain teknolojisinin farklı uygulama alanlarına başlıklar halinde birlikte göz atalım.

Dijital Kimlik

İnternet ve onu takip eden mobil teknolojiler devrimi ile birlikte hayatımıza giren ve hızla yayılan dijital servisler fiziksel dünyadaki kimlik kavramının bir dijital kopyasına olan ihtiyacı ortaya çıkarmıştır. Bu konuda kullanılan çözümler temel olarak merkezi bir yapı içerisinde kimlik bilgilerinin saklanması ve dış servislere kontrollü bir şekilde sunulması şeklinde gerçekleşmektedir. Ancak bu yaklaşım temel olarak bu yeni dijital dünyanın ihtiyaçlarını karşılamamaktadır. Blockchain ve akıllı sözleşme tabanlı bir altyapı ile merkezi olmayan, kimlik sahibinin onayına bağlı olarak herkese, kısmen veya bütünüyle açık, kullanım ve ihtiyaçlara göre farklı davranışlar sergileyebilen (eğlence servisle için ayrı bir alt-kimlik, kamusal işlemler için ayrı bir alt-kimlik gibi), bu farklı davranışları tanımlı akıllı kontrol akışları kapsamında otomatik olarak gerçekleştirebilen (yaş kontrolü için tüm kimlik bilgileri yerine sadece istek yapan servise doğrulama sağlayan bir akıllı sözleşme gibi) bir yeni nesil dijital kimlik yapısı oluşturulabilir.

Müşteri Tanıma (Know Your Customer – KYC)

Başta finansal kurumları olmak üzere pek çok işletme yasal olarak müşteri kazanımı ve kayıt süreçleri kapsamında müşterilerine ait bilgileri toplamak zorundadırlar. Bu bilgiler genellikle temel kimlik bilgilerinin ötesinde müşteriye ait davranışsal ve tercihsel bilgiler olabilir. Müşterinin bilgileri farklı bir kurumda tanımlı olsa bile her kurum kendi içerisinde, bağımsız bir şekilde, bu süreci çalıştırmak ve bu bilgileri toplamak zorundadır. Bu durum “müşteri tanı” sürecini maliyetli ve verimsiz bir duruma çevirmektedir. Müşteri bilgilerinin tutulduğu bir Blockchain ağı üzerinde bir müşteriye ait bilgilere ihtiyaç duyulduğu durumlarda, müşteri onayı ile birlikte, bilgiyi talep eden ilgili kuruma aktarılması sağlanabilir. Bu yapı sayesinde müşteri bilgilerinde oluşabilecek den ufak bir değişiklik bile bu kayda erişme yetkisine sahip tüm kurumlara gerçek zamanlı şekilde yansıtılabilir. Bu yapı mevcut duruma göre daha düşük maliyetli, verimli ve yetenekli bir çözüm sağlar. teknochain.com

Küresel Ödeme Sistemleri

Küresel ödeme sistemi pazarı 2016 yılında yaklaşık 600 milyar dolar büyüklüğüne ulaşmış ve ortalama yıllık yüzde 5 büyüme göstermektedir. Şu anda küresel para transferlerinin mevcut yapısı incelendiğinde özellikle göndericisinden alıcısına giden yoldaki farklı aracı kurumlardan dolayı küresel para transferleri yüksek gecikme ve maliyetlere neden olmaktadır. Öte yandan mevzuata uyumluluk kontrolü/raporlaması noktalarında sıkıntılar olduğu gözlemlenmektedir. Burada oluşturulacak Blockchain ve Akıllı Sözleşme tabanlı yeni bir akış ile birlikte bu ödemelerin gerçek zamanlı, daha az katılımcı ile daha düşük maliyetli ve Blockchain üzerinde tüm işlemlere erişim yeteneği ile daha basitleştirilmiş, ilgili kurumlar tarafından kolay kontrol edilebilen bir yapıya getirilmesi sağlanabilir.

Girişimler İçin Sermaye İhtiyacı Karşılama

Genel olarak girişimler sermaye ihtiyaçlarını çeşitli seviyedeki yatırımcılar ve fonlar ile yaptıkları çeşitli anlaşmalar ile karşılamakta, bu kapsamda aldıkları yatırım karşılığında çeşitli oranlarda hisse devri yapmakta, çeşitli haklar vermektedirler. Son yıllarda bu duruma bir alternatif olarak kitle fonlama (crowdfunding) modeli ortaya çıkmış, bu modeli uygulayan çeşitli platformlarda (Kickstarter, Crowdcube vb.) milyonlarca dolar ile ifade edilebilecek başarı öyküleri (Pebble, Monzo vb.) gerçekleşmiştir. Ancak bu modellerde de aracı bir kurum olmasından dolayı çeşitli ek koşullar ve ücretlendirmeler olmaktadır. Blockchain yaklaşımının ortaya çıkması ile birlikte firmalar sermaye ihtiyaçlarını karşılamak için herhangi bir aracı kuruma ihtiyaç duymadıkları, kendi yönettikleri yeni bir alternatif modele sahip olmuşlardır. Bu modelde temel olarak firmanın kendi tanımladığı bir alt-coin (Bitcoin ilk kripto para birimi olarak kabul edilir, bunun dışında oluşan yeni coinler alt-coin olarak gruplandırılır) yaratıp bunun satışı üzerinden sermaye ihtiyacını karşılayabilir. Örneğin Ethereum platformu, canlı yayına geçmeden önce 42 günlük bir süreç boyunca tüm yatırımcılara açık bir şekilde, henüz karşılığı olmayan bir kripto para birimi olan Ether (ETH) satışı gerçekleştirmiştir. Bu model üzerinde ayrıca Akıllı Sözleşme yapısı (gerçekleşen yatırımların ancak belirli bir sürede belirli bir toplam değere ulaşılınca geçerli kabul edilmesi, yatırımın sonucunda dijital bir ödülün yatırımcıya iletilmesi gibi) getirilerek bir aracı kuruma ihtiyaç olmadan bir kitle fonlama çözümü oluşturmak mümkündür.

Bağış Toplama ve Yönetimi

Günümüzde hayır kurumları üzerinden yürütülen işlemlerin büyüklüğü ciddi seviyelere ulaşmıştır, sadece Amerika Birleşik Devletleri’nde her yıl 400 milyon dolar seviyesinde bireysel bağış gerçekleşmektedir. Hayır kurumları üzerinden gerçekleştirilen bu bağış akışının kapalı yapısı özellikle bir güven sıkıntısı ortaya çıkarmakta, insanlar üzerinde bağış yapmaktan uzaklaştırıcı bir etki oluşturmaktadır. Ayrıca ihtiyaç duyulan çeşitli aracı kurumlardan dolayı bağışların kullanımlarında ciddi kesintiler oluşmakta, kurumlar arası aktarımlar sırasında uzun işlem süreleri yaşanabilmektedir. Blockchain tabanlı bir bağış yapısı oluşturulması ile daha şeffaf, işlem maliyeti daha düşük bir süreç yaratmak mümkündür. Aracı kurumların azaltılması ile birlikte yapılan bağışlar üzerinde çok daha az kesinti yapılması, ihtiyacı olan kişilere/ yerlere neredeyse gerçek zamanlı bir şekilde kaynakların ulaştırılması, bunun yanı sıra bağışçıların yaptıkları bağışları herkese açık olan Blockchain üzerinden takip ederek gerçekten hedefine uygun bir şekilde kullanıldığını denetleyebilmesi ve bu şekilde kaybolan güven duygusu tekrardan tesis edilmesi sağlanabilir. Ayrıca ilgili mevzuat kapsamında yapılan kontroller çok daha etkili ve verimli bir şekilde gerçekleştirilebilir. Bknz. Japonya Bağışları Bitcoin İle Topluyor

Mal ve Kaza Sigortası Tazmin Süreci

Mal ve kaza sigortası sektör içerisinde yaşam ve sağlık sigortaları sonrasındaki en büyük bölümdür. Beklentilere göre 2018 yılında bu tür sigortaların tahmini toplam büyüklüğü yaklaşık 895 milyar dolar olacaktır. Şu anda mevcut tazmin süreci incelendiğinde özellikle aracılardan kaynaklanan bir yüksek gecikme ve maliyet, taraflar arasında bilgi paylaşım yapılarının yetersizliği nedeni ile dolandırıcılık riski ve tekrarlanan işlemler, bütün bunları yanı sıra üçüncü taraf veri sağlayıcılara bağımlılıktan dolayı süreci destekleyen verileri oluşturmanın zorlukları gibi sıkıntılar olduğu gözlemlenmektedir. Burada oluşturulacak Blockchain ve Akıllı Sözleşme tabanlı yeni bir akış ile birlikte başvuru süreçleri basitleştirilebilir (akıllı cihazlar ve IoT uygulamaları ile bu süreç otomatikleştirilebilir), aracı ihtiyacı ortadan kaldırılıp bunların getirdiği gecikme ve maliyet süreçten çıkarılabilir, güvenilir veri kaynaklarına yapılacak entegrasyonla birlikte destek verilerinin oluşturulması en düşük insan kontrolü içeren bir hale getirilebilir, çoğu durum için akıllı sözleşmelerin ödeme işlemine kadar süreci otomatik olarak yönetip tamamlaması sağlanabilir.

Sendikasyon Kredisi

Sendikasyon kredi pazarı 2015 yılı rakamlarına göre yaklaşık 4,7 trilyon dolar büyüklüğündedir. Şu anda mevcut ilgili akış incelendiğinde özellikle kredi talep eden kurumun ve katılımcı kurumların incelenmesinde elle yürütülen işler, hizmet veren aracı kurumların getirdiği maliyetler, sistemler arasındaki iletişim eksikliği ve uyumsuzluk kaynaklı tekrar eden eylemler gibi çeşitli sıkıntılar gözlemlenmektedir. Burada oluşturulacak Blockchain ve Akıllı Sözleşme tabanlı yeni bir akış ile birlikte kredi talep eden firmaya ait bilgilerin katılımcı kurumlar tarafından daha açık ve efektif bir şekilde değerlendirilebilir, katılımcı kurumlara ait finansal ve risk tolerans bilgilerin Blockchain üzerinde tutulması ile seçim işlemi akıllı bir sözleşme kapsamında otomatikleştirilebilir, akıllı sözleşmelerle aracı kurum ihtiyaçları azaltılıp maliyet ve gecikmeler en düşük hale getirilebilir, mevzuat ile ilgili kontrollerin ilgili kurumlar tarafında daha kolay ve hızlı bir şekilde gerçekleştirilmesi sağlanabilir.

Kopya Ürün Koruması

Dijital eserler olduğu kadar fiziksel ürünler için de sahteciliğin önüne geçmek için Blockchain teknolojisi kullanılabilir. Fiziksel ürünlere ait tedarik ve üretim süreçleri Blockchain ağları üzerinden kayıt altına alınırken tüketiciler satın aldıkları ürünlerin orijinal veya kopya olup olmadığını ürünlere iliştirilen ve zarar vermeksizin sökülmesi imkansız NFC çipleri ile teyit edebilirler. Bu alanda yerli girişim olan Copyrobo‘da buna bir örnek olabilir.

Buzdağının Öteki Yüzü

Blockchain altyapısı ile geliştirilebilecek uygulamaları ve getireceği kolaylıkları incelemeye çalıştık. Gerçek şu ki bahsetmiş olduğumuz bu örnekler buzdağının görünen kısmı kim bilir daha ne Projeler ortaya çıkacak. Türkiye’nin bu alanda geride kalmaması dileği ile yazımızı sonlandırıyoruz.